نکته ای در منطق پیش بینی  علوم اجتماعی قالیشویان

منطق تبیین علمی در علوم اجتماعی نیز همان منطق کلی تبیین درعلم است که بیان شد. اما در علوم اجتماعی امکان ایجاد شرایط برای مشاهده و آزمون، بسیار دشوار تر است. این دشواری یک دلیل تفاوت ماهوی موضوع علوم اجتماعی با علوم طبیعی است. بسیاری از عوامل در رفتار انسان دخیل هستند و به ویژه اینکه شرایط اولیه بروز یک رفتار خاص، مشتمل بر زیر شرطهای بسیار زیادی است که متاثر از عوامل متنوع و متعددی می باشد. با وجود این مجموعه شرایط اولیه، آزمون و مشاهده دقیق رفتار انسانها در شرایط ثابت و معین همچنین ایجاد شرایط آزمایشگاهی برای انسانها بسیار دشوار است. ای امر باعث می شود کار نظریه پردازی واصلاح و تکمیل نظریه ها و تبیین قوانین علمی بسیار دشوار شود. پیچیدگی رفتار انسانها نیز که در آن هر رفتاری به مجموعه عوامل متعددی به صورتهای گوناگون ارتباط دارد، بر این دشواری می افزاید. این امر باعث می شود امکان آزمایشهای متعدد در شرایط متنوع بسیار دشوارتر شود و تبیین قانون علمی درباره رفتار انسانها در علوم اجتماعی دشوار و حتی در بسیاری از موارد غیر ممکن شود. تا جایی که برخی معتقدند «معرفت علم الاجتماع نوعا صورت یک نظام متحد قیاسی از تئوریها رابه خود نمی گیرد، بلکه کاوشی ست بهره مند از تئوری برای تحلیل حوادث تاریخی خاص » (15)

از طرف دیگر بسیاری از عوامل در رفتار انسانها دخیل هستند که اینها شرایط اولیه را در علوم اجتماعی پیچیده تر می کنند و امکان پیش بینی و تشخیص دقیق شرایط اولیه برای وضعیتی که در آینده رخ خواهد داد را دشوار می کنند. به این ترتیب امکان انطباق شرایط اولیه وضعیت مورد نظر را - که می خواهیم در مورد آن پیش بینی کنیم - با شرایط اولیه قانون علمی و کلی (اگر به دست آمده باشد) بعید می کند. به ویژه اینکه بسیاری از پدیده ها و عوامل انسانی قابل پیش بینی دقیق نیستند تا بتوان بر آن اساس شرایط اولیه رفتار مورد نظر را بررسی کرد وبا شرایط اولیه قانون انطباق داد. با این توضیحات می توان گفت پیش بین علمی رخدادهای علوم اجتماعی و به طور کلی رخدادهای مربوط به رفتارهای فردی و اجتماعی انسانها بسیار دشوارتر ار پیش بینی در علوم طبیعی است که به رفتار مواد می پردازند و حتی به تعبیر برخی، پیش بینیهای علوم اجتماعی نه دقیق و نه قابل اعتماد هستند و این به دلیل عدم تعین فرایندهای اجتماعی و پایان نیافته بودن میدانهای علیت اجتماعی است. (16) دراین مورد نیاز به تاملی دوباره به مفهوم پیش بینی و همچنین اصول حاکم بر پیش بینی در علوم اجتماعی قالیشویی است.

نوشته قالیشویی مقدم محمد فرشی خواه مقدم کارشناس مدیریت کسب وکار