اصول علمی پیش بینی قالی شویی

یک پیش بینی علمی باید دارای شرایطی باشد که در تعریف آن اشاره ای به برخی از این شرایط لازم شد. اما اگر بخواهیم یک پیش بینی علمی انجام دهیم به صورت واضح و مشخص این پیش بینی لازم است برخی شرایط را داشته باشد که در اینجا این شرایط را تحت عنوان اصول علمی لازم برای پیش بینی بیان می کنیم. به تعبیری می توان گفت اگر پیش بینی این اصول را نداشته باشد نمی توان به آن یک پیش بین علمی اطلاق کرد. این اصول عبارتند از:

1 - 6 - احتمالی بودن

چون در علوم اجتماعی و به طور کلی در رفتارهای انسانی، رخدادها به مجموعه ای از عوامل متعدد بستگی دارند و به سادگی نمی توان این عوامل را برای آینده پیش بینی کرد و تاثیر آنها را بر رخدادمورد نظر تعیین کرد، ناچار هستیم بر اساس عوامل شناخته شده و مقدار اثر آنها به احتمال روی آوریم. (19) بر این اساس یک پیش بینی علمی چنانچه در تعریف آن نیز تصریح شد باید آینده را بر اساس احتمالی مشخص پیش بینی کند. یعنی آنچه را که در پیش بینی به عنوان سنانده بیان می شود، قطعی و متعین درنظر نگیرد و برای تصریح بر این امر این پیش بینی بر اساس مفاهیمی چون «احتمال » و «امکان »، «توزیع احتمال »، «توقع »، «انتظار» و مانند اینها بیان می شود. به این ترتیب پیش بینی کننده توجه دارد که پیش بینی (سنانده حاصل از پیش بینی) او فقط یک یا چند حالت از حالتهای ممکن الوقوع برای آینده است و به تعبیری فقط یک (یاچند) آینده از آینده های بسیار زیاد ممکن است. البته باید توجه داشت که به طور کلی همه پیش بینیها حتی در علوم طبیعی می توانند غیر قطعی باشند و با احتمال همراه باشند، گرچه احتمال وقوع رخدادها دراین زمینه بیشتر باشد.

2 - 6 - صراحت

یک پیش بینی - در هر زمینه ای - باید اینده را به صورت صریح پیش بینی کند. آینده را در قالب مفاهیمی روشن و بدون ابهام بیان کند. پیش بینی کننده باید از کلی گویی بپرهیزد. در ضمن با «اما»، «البته » و مانند اینها در صدد تبیین آینده برنیاید. صراحت مفاهیم در اغلب موارد موجب می شود که آینده در قالب کمیتها و کیفتهای دقیق بیان شود. این امر بهترین حالت برای پیش بینی است که بیشترین صراحت را در خود لحاظ می کند. با این وجود باید بوجه داشت که این کیفیتها با کمیتها که محصول (ستانده) هستند در غالب وقوع بیان می شوند همچنین در صراحت باید توجه داشت که موضوع و مورد خاص پیش بینی به صورت دقیق تعیین شود و هیچ ابهامی دراین زمینه باقی نماند.

3 - 6 - تکرار پذیری

یک پیش بینی علمی باید بر اساس اصولی استوار شود که بتوان با تجدید و تکرار دوباره فرایند منطقی و علمی پیش بینی، با استفاده از داده ها و روشهای ثابت، همان نتایج و محصول (ستانده) را دوباره و به صورت مکرر به دست آورد. یعنی در روش و عمل، تکرار فرایند عملی پیش بینی نتایج مشابه و یکسانی را به دست می دهد. این اصل را «تکرارپذیری » می نامیم. البته باید توجه داشت که در اینجا منظور ما تکرار پذیری اطلاعاتی و روشی است و این با اثبات نتایج و تکرار پذیری اثبات نتایج تجربی متفاوت است. یعنی یک پیش بینی در آینده آزمون خواهد شد و آزمون تجربی آن ملاک تکرار پذیری نیست. لذا ارزیابی پیش بینی یک آزمون تجربی برای ستانده و صحت پیش بینی تلقی نمی شود.

توجه به این نکته نیز مناسب است که این تکرار پذیری با روش و داده های ثابت مدنظر است. بدیهی است که اگر داده های پایه ای و روش تجزیه و تحلیل آنها تغییر کند، احتمال زیاد دارد که محصول (ستانده) پیش بینی نیز تغییر کند و در این حالت، آینده دیگری به تصویر کشیده شود. در اینجا ترسیم آینده های یکسان و مشابه با داده ها و روشهای یکسان تکرار پذیری را تحقق می بخشد با این حال اغلب در عمل مشاهده می شود که پیش بینی های آینده با روشهای مختلف، نتایج متفاوتی را به ارمغان می آورند و حتی وقتی ارزشهای پیش بینی کنندگان تفاوت کند، از داده های متفاوتی استفاده خواهند کرد. این تفاوت داده ها نیز در محصول پیش بینی اثر خواهد گذاشت و ستانده متفاوتی حاصل می کند.

4 - 6 - تعیین زمان و مکان

پیش بینی علمی باید زمان و مکان خاص وقوع رخداد مورد نظر را بیان کند. محصول پیش بینی، وقتی می تواند به کار بیاید و قابل استفاده باشد که به طور دقیق مشخص کند آینده ممکنی که از آن سخن به میان می آید در چه زمان معینی و در چه مکان و جامعه مشخصی رخ خواهد داد. البته بدیهی است که این زمان و مکان می توانند با احتمال تعیین شوند و زمان و مکانی احتمالی برای وقوع آینده مورد نظر محسوب شوند. بر این اساس می توان دوره زمانی خاصی را نیز در نظر گرفت و بر اساس توزیع احتمال، پیش بینی آینده را در غالب آن گنجاند. همچنین می توان مکانهای متعددی را بر اساس احتمالهای مشخص برای وقوع آینده ممکن در غالب محصول پیش بینی لحاظ کرد. بر این اساس در علم پذیرفتنی نیست که گفته شود چنین واقعه ای رخ خواهد داد، بدون اینکه زمان و مکان ان مشخص شود. زیرا صحت و سقم چنین ادعایی قابل آزمون و پیگیری نخواهد بود و معیار قابل قبولی برای رد آن نخواهیم داشت. همیشه نیاز نیست زمان و مکان نقطه ای تعیین شود، بلکه تعیین محدوده زمانی یا مکانی نیز می تواند شرایط لازم را بر آورده کند (البته محدوده ای منطقی و قابل قبول، متناسب با هر مورد خاص).

5 - 6 - اعتبار درونی

یک پیش بینی علمی باید از روشهای دارای «اعتبار» استفاده کند. در علوم، روشهایی برای پیش بینی آینده طراحی شده است که این روشها از تواناییها و قابلیتهای یکسانی برخودار نیستند، اما همه آنها دارای اعتبار و حداقل شرایط قابل قبول علمی ومورد قبول هستند. (20) این روشها متنوع و هر کدام نیز در شرایط خاصی قابل استفاده و به کار گیری در پیش بینی آینده هستند. یک روش، ممکن است برای پیش بینی در علمی خاص یا حتی رخداد خاصی معتبر تلقی شود، اما برای پیش آمدها و شاخه های دیگر علوم قابل قبول نباشد. لذا در یک پیش بینی علمی برای هر مورد خاصی باید روشهای معتبری را از لحاظ علم و عقل به کار گرفت. (21)

این مجموعه، اصولی هستند که یک پیش بینی علمی باید آنها را داشته باشد تا بتوان گفت پیش بینی از لحاظ علمی دارای ارزش و اعتبار تلقی می شود. چون اغلب، پیش بینی آینده برای استفاده و کاربرد عملی در سیاستگذاریها و برنامه ریزیها انجام می شود، نباید سیاستگذاری، برنامه ریزی و به طور کلی تصمیم سازی درباره آینده جامعه را بر اساس یافته های غیر عالمانه متکی کرد. بنابر این بر سیاستمداران، سیاستگذاران و برنامه ریزان واجب است که تصمیمهای خود درباره جامعه را بر اساس مبانی و اصولی معتبر پایه ریزی کنند لذا اگر درباره آینده محتمل برنامه ریزی خاصی صورت می گیرد لازم است پیش بینی های پایه ای این برنامه ریزی. یا سیاستگذاری از اعتبار کافی برخوردار باشند

نویسنده قالیشویی مقدم